Przedborski Park Krajobrazowy to rozległy obszar chroniony rozciągający się na ponad 16 500 hektarach pogranicza województw łódzkiego i świętokrzyskiego. Powstały w 1988 roku park chroni malownicze Pasmo Przedborsko-Małogoskie z charakterystycznymi wzgórzami, dolinę rzeki Pilicy oraz unikalne ekosystemy – od torfowisk po stepowe murawy. To miejsce dla tych, którzy szukają spokojnego kontaktu z naturą z dala od turystycznych tłumów, a przy okazji chcą zobaczyć naprawdę różnorodne krajobrazy na stosunkowo niewielkim obszarze.
- różnorodność ekosystemów
- unikalne rezerwaty przyrody
- malownicze panoramy z Fajnej Ryby
- szlaki piesze dla każdego
- spokój z dala od tłumów
Dlaczego warto odwiedzić Przedborski Park Krajobrazowy
Park łączy w sobie elementy wyżynne i nizinne, co tworzy niezwykłą mozaikę krajobrazów. Z jednej strony wzgórza zbudowane ze skał wapiennych i piaskowcowych sięgające ponad 300 metrów wysokości, z drugiej płaskie zabagnione obniżenia i meandrująca naturalnym korytem Pilica. Deniwelacje terenu dochodzą do 157 metrów – od 191 metrów w dolinie Pilicy do 347 metrów na szczycie Fajnej Ryby, która jest najwyższym naturalnym wzniesieniem w województwie łódzkim.
Co wyróżnia ten park spośród innych? Przede wszystkim różnorodność ekosystemów na relatywnie niewielkiej przestrzeni. W ciągu jednego dnia można przejść przez bukowy las na wapiennym podłożu, zobaczyć torfowisko z rzadkimi gatunkami roślin, a następnie stanąć na stepowych murawach przypominających krajobrazy z zupełnie innej strefy klimatycznej.
Rezerwaty przyrody – perełki parku
Na terenie parku i jego otuliny znajduje się sześć rezerwatów przyrody, z których każdy chroni coś innego. Rezerwat Bukowa Góra to 34-hektarowy fragment naturalnego lasu bukowego na podłożu wapiennym – ostatni taki płat w całym Paśmie Przedborsko-Małogoskim. Spacer tutaj to jak podróż w czasie, kiedy takie lasy pokrywały znacznie większe obszary regionu.
Zupełnie inny charakter ma rezerwat Piskorzeniec. To torfowisko z stawami, gdzie można spotkać aż 10 gatunków płazów i 5 gatunków gadów. Rezerwat dostępny jest dla zwiedzających – wokół stawów prowadzą ścieżki, a miłośnicy wędkarstwa mogą tu nawet łowić ryby.
Murawy Dobromierskie to z kolei rezerwat stepowy o antropogenicznym pochodzeniu – powstał na dawnych wyrębach i pastwiskach, gdzie wykształciła się roślinność kserotermiczna, czyli taka która lubi ciepło i suchość. Zaledwie 100 metrów dalej znajduje się kolejny rezerwat – Bukowa Góra. Ta bliskość tak różnych ekosystemów robi wrażenie.
Nazwa góry Fajna Ryba budzi ciekawość każdego odwiedzającego. Choć istnieje kilka lokalnych legend tłumaczących to nietypowe określenie, prawdziwe pochodzenie nazwy pozostaje tajemnicą. Jedno jest pewne – z tego 347-metrowego wzniesienia rozciągają się panoramy sięgające nawet 70 kilometrów w dal.
Szlaki turystyczne i aktywny wypoczynek
Przez park przebiega kilka oznakowanych szlaków pieszych. Najciekawszy to zielony szlak Przedborskiego Parku Krajobrazowego o długości 35 kilometrów, prowadzący z Rączek do Przedborza. Po drodze mijamy wszystkie najważniejsze rezerwaty, wzgórze Krzemycza, Fajną Rybę oraz pomnikowe drzewa. Szlak można pokonać w całości lub wybrać tylko wybrane odcinki.
Dla bardziej wytrwałych turystów przygotowano niebieski szlak o długości 39 kilometrów, który biegnie przez najwyższe wzniesienia Pasma Przedborsko-Małogoskiego. Nazwa szlaku – „Szlak Królewski” – nawiązuje do historycznych polowań Kazimierza Wielkiego i Władysława Jagiełły w tych okolicach. We wsi Żeleźnica stoi obelisk upamiętniający wypadek Kazimierza Wielkiego, który podczas polowania w 1370 roku złamał tu nogę – uraz ten przyczynił się później do śmierci ostatniego króla z dynastii Piastów.
Park oferuje też ścieżkę przyrodniczo-historyczną im. Kazimierza Wielkiego w Przedborzu. Prowadzi ona przez najciekawsze punkty miasta i jego okolic: wzgórze Wapiennik, górę Winnica, rynek z kościołem św. Aleksego, Muzeum Ludowe oraz łąki w dolinie Pilicy.
Przedbórz – brama do parku
Miasto Przedbórz stanowi naturalną bazę wypadową do zwiedzania parku. To niewielkie miasteczko nad Pilicą, gdzie rzeka tworzy malowniczy przełom przez Pasmo Przedborsko-Małogoskie. W centrum znajduje się rynek z zabytkami, w tym kościół parafialny i Muzeum Ludowe.
Siedziba Przedborskiego Parku Krajobrazowego mieści się przy ulicy Krakowskiej 28. Tutaj działa Salka Edukacyjna, gdzie organizowane są prelekcje i pogadanki o walorach przyrodniczych regionu. Zajęcia dostosowywane są do wieku uczestników – od przedszkolaków po dorosłych. Park oferuje również organizowane wycieczki autokarowe po swoim terenie, które trwają cały dzień i obejmują najważniejsze punkty widokowe oraz rezerwaty.
Dla kogo jest ten park
Przedborski Park Krajobrazowy to miejsce przede wszystkim dla miłośników spokojnych wędrówek i obserwacji przyrody. Nie znajdziemy tu rozbudowanej infrastruktury turystycznej ani tłumów zwiedzających – i właśnie to jest jego atutem. Rodziny z dziećmi docenią łatwo dostępny rezerwat Piskorzeniec ze stawami, gdzie można obserwować ptaki i płazy.
Miłośnicy botaniki znajdą tu ponad 900 gatunków roślin naczyniowych, w tym 51 objętych ochroną. Ornitolodzy i fotografowie przyrody mają szansę na spotkanie rzadkich gatunków w ich naturalnym środowisku. Entuzjaści geologii docenią różnorodność podłoża – od wapieni i piaskowców triasowych, jurajskich i kredowych po czwartorzędowe osady wodnolodowcowe.
Dla osób lubiących panoramy i punkty widokowe park to prawdziwa gratka. Wzgórza Pasma Przedborsko-Małogoskiego oferują rozległe widoki na okoliczne niziny. Szczególnie polecana jest Góra Krzemycza z wieżą widokową, skąd panorama roztacza się na dziesiątki kilometrów.
We wsi Żeleźnica można zobaczyć unikalną chałupę zbudowaną z drewna opałowego ciętego na „cegły” – ewenement budownictwa ludowego, którego nie spotka się nigdzie indziej w Polsce.
Flora i fauna parku krajobrazowego
Lasy zajmują prawie 11 tysięcy hektarów powierzchni parku, co stanowi około 63% jego obszaru. To głównie bory sosnowe, ale w rezerwatach zachowały się fragmenty naturalnych lasów liściastych z bukiem, jaworem, grabem i dębem. W dolinie Pilicy rosną łęgi olszowo-jesionowe.
Szczególną uwagę zwracają stanowiska roślin stepowych na Murawach Dobromierskich – to pozostałość po dawnych wyrębach i wypasach, gdzie wykształciła się specyficzna roślinność kserotermiczna. W rezerwacie Piskorzeniec chronione są ekosystemy torfowiskowe z rzadką wierzbą lapońską.
Jeśli chodzi o faunę, park jest domem dla typowych gatunków leśnych – dzików, saren, lisów. W wodach Pilicy żyją ryby, a rzeka nie została uregulowana, więc płynie naturalnym korytem tworząc starorzecza – cenne siedliska dla ptactwa wodnego. W rezerwacie Piskorzeniec stwierdzono obecność 10 gatunków płazów i 5 gatunków gadów, co świadczy o dobrym stanie ekosystemów wodnych i wilgotnych łąk.
Praktyczne informacje dla odwiedzających
Dojazd: Do Przedborza można dojechać autobusem PKS z Radomska, Piotrkowa Trybunalskiego czy Kielc. Samochodem najwygodniej jest drogą krajową nr 91 lub drogą wojewódzką nr 742. Do poszczególnych punktów parku prowadzą drogi lokalne – wszystkie główne drogi z Przedborza w kierunku wschodnim (do Rączek, Gór Mokrych, Piskorzenca, Przyłanek) prowadzą w głąb parku.
Opłaty: Wstęp na teren parku jest bezpłatny. Możliwe są jednak opłaty za udział w organizowanych wycieczkach edukacyjnych czy zajęciach w Salce Edukacyjnej – szczegóły najlepiej ustalić bezpośrednio z dyrekcją parku.
Czas zwiedzania: Na przejście zielonego szlaku przez park trzeba przeznaczyć cały dzień. Organizowane wycieczki autokarowe trwają około 4-5 godzin i obejmują najważniejsze punkty. Jeśli ktoś chce tylko zobaczyć jeden-dwa rezerwaty i zdobyć Fajną Rybę, wystarczy pół dnia.
Kontakt: Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Łódzkiego – Oddział Nadpilicznych Parków Krajobrazowych w Przedborzu, ul. Krakowska 28, 97-570 Przedbórz. Warto skontaktować się przed przyjazdem, jeśli planuje się udział w zajęciach edukacyjnych lub zorganizowanej wycieczce.
Najlepszy czas na wizytę: Park jest otwarty przez cały rok, ale najpiękniej jest późną wiosną (maj-czerwiec), kiedy kwitną rośliny stepowe na Murawach Dobromierskich, oraz jesienią (wrzesień-październik), gdy bukowe lasy przybierają złote i rdzawe barwy. Latem może być dość sucho – większość gleb parku cierpi na okresowy brak wody, co szczególnie widać w rejonie Przedborza i Kluczewska.
Co zabrać: Wygodne buty do chodzenia po leśnych ścieżkach, wodę (na szlakach brak źródeł), lornetkę do obserwacji ptaków, aparat fotograficzny. W sezonie letnim – repelent na komary, zwłaszcza jeśli planuje się wizytę w rezerwacie Piskorzeniec.